ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಉಳಿದರೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಉಳಿಯುತ್ತದೆಜಲಾಶಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಗರದ ಪರಿಸರದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿರುವ ಅರ್ಕಾವತಿ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನಗರದ ನೀರಿನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಜಲಾಶಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಇಂದು ನಗರವು ಭೀಕರ ನೀರಿನ ಒತ್ತಡ, ಅಂತರ್ಜಲ ಕುಸಿತ, ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ನಗರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಘಟ್ಟದ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಣಗುತ್ತಿರುವ ಜಲಾಶಯವಲ್ಲ, ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆಗಳ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು, ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂಪತ್ತು. 1895ರಲ್ಲಿ ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಜಲಾಶಯವು ಸುಮಾರು 1500 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ ಹೊಂದಿತ್ತು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಜಲಾಶಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನಗರಕ್ಕೆ ನೀರು ಪೂರೈಸಿದ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಕೇವಲ ಜಲಾಶಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಜನರ ಪಾಲಿಗೆ ಅದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವೂ ಆಗಿತ್ತು. ದೋಣಿ ವಿಹಾರ, ಗಾಳಿ ಸವಾರಿ, ಪಿಕ್ನಿಕ್ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಇದು ಹೆಸರಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಬೆಂಗಳೂರು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯೂ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿತು, ನಗರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿತು. 1989ರಲ್ಲಿ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಜಲಾಶಯ ಕೊನೆಯ ಬಾರಿ ತುಂಬಿ ಹರಿದಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ಅದರ ದುರಂತದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಮಳೆಯ ಕೊರತೆ, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದ ಬದಲಾವಣೆ, ಅತಿಯಾದ ನಗರೀಕರಣ ಹಾಗೂ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯ ಹೆಚ್ಚಳ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿ ಜಲಾಶಯದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸಿವೆ.

**Film City ಯೋಜನೆಯ ವಿವಾದ-**ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ನಗರ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಚಿಂತನೆಯೂ ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿತ್ತು. 2012ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಫಿಲ್ಮ್ ಸಿಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಕುರಿತು ಸರ್ಕಾರ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಂದ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಅರ್ಕಾವತಿ ನದಿ ಪುನಶ್ಚೇತನ ಸಮಿತಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದ್ದವು.

**Conservation Reserve ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ-**ಹೆಸರಘಟ್ಟ-ಅರ್ಕಾವತಿ ಪ್ರದೇಶದ ಸುಮಾರು 5,000 ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು Wildlife Protection Act, 1972ರ ಸೆಕ್ಷನ್‌ 36A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ “Conservation Reserve” ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಈ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರದೇಶದ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಪ್ರಸ್ತಾವಿತ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದರೂ, ಮುಂದಿನ ಹಂತವಾದ ರಾಜ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿಯ ಅನುಮೋದನೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಅಗತ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಚಾರ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸರ್ಕಾರಿ ಕಡತದ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಭವಿಷ್ಯದ ನೀರು, ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

2012ರ ವೇಳೆಗೆ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು Film Cityಯಾಗಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಚಿಂತನೆ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದಿತು. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರು. ಅರ್ಕಾವತಿ ಮತ್ತು ಹೆಸರಘಟ್ಟದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿ ಹೈಕೋರ್ಟ್‌ಗೂ ಮೊರೆ ಹೋಗಲಾಯಿತು.

ಈ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಹೆಸರಘಟ್ಟವನ್ನು ಕೇವಲ ಸರ್ಕಾರಿ ಭೂಮಿ ಅಥವಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಪ್ರದೇಶವೆಂದು ನೋಡುವ ಬದಲು, ವಿಶಿಷ್ಟ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಾದ ಬಲಗೊಂಡಿತು.

2012ರಲ್ಲೇ ಹೆಸರಘಟ್ಟದ ಸಂಪೂರ್ಣ catchment ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ನಂತರ ರಾಮಚಂದ್ರ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್‌, ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಕೆ.ಎಸ್‌. ಶೇಷಾದ್ರಿ ಹಾಗೂ ಪಕ್ಷಿಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಎಂ.ಬಿ. ಕೃಷ್ಣ ಸೇರಿದಂತೆ ತಜ್ಞರ ಸಹಕಾರದಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

**5,010 ಎಕರೆ Conservation Reserve ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ-**2013-14ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5,010 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು Wildlife Protection Act, 1972ರ Section 36A ಅಡಿಯಲ್ಲಿ Greater Hesaraghatta Grassland Conservation Reserve ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೊನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ನೂರಾರು ಪಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಇತರ ಜೀವಿಗಳ ಆವಾಸವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ವಿವಾದಿಸಿದ್ದರು. 2021ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ ದಾವೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಜಲಾನಯನದ ಸುಮಾರು 133 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಡತದಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು. 2021ರಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ ತಜ್ಞರ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನ ಮೇರೆಗೆ ಹೆಸರಘಟ್ಟದ ಒಟ್ಟು 2022ರಲ್ಲಿ ಆ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಪುನಃ ಪರಿಶೀಲಿಸುವಂತೆ ರಾಜ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿಗೆ ಮನವಿಮಾಡಲಾಯಿತು.

2024ರಲ್ಲಿ ಸಿಟಿಆರ್‌ನ ಚರ್ಚೆಗೆ-ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ 2024ರಲ್ಲೇ ಈ ಜಾಗದ ಕುರಿತು 2023ರ ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್‌ 7ರಂದು ಹೊರಡಿಸಿದ ನಂತರ ಸರ್ಕಾರದ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ ಸುಮಾರು 5,010 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು Conservation Reserve ಮಾಡಲು ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಆದರೆ 2025ರ ಜುಲೈನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮಂಡಳಿ ನಿರ್ಧಾರ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ 24, 2025ರಂದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಅಧಿಸೂಚನೆ ಹೊರಡಿಸಿ 5,678 ಎಕರೆ 32 ಗುಂಟೆ, ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 2,298.18 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು Greater Hesaraghatta Grassland Conservation Reserve ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿತು.

ಅಂದರೆ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ 5,010 ಎಕರೆ ಎಂದು ಪ್ರಸ್ತಾವಿಸಲಾದ ಪ್ರದೇಶ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಸೂಚನೆಯಲ್ಲಿ 5,678 ಎಕರೆ ಪ್ರದೇಶವಾಗಿದೆ.

1895ರಿಂದ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನೀರಿನ ಜಲಾನಯನವಾಗಿದ್ದ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಕೆರೆಯು ಆ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಿಗದ 1895ರಲ್ಲೇ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಜಲಾಶಯವಾಗಿತ್ತು. ಸುಮಾರು 1500 ಎಕರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣದ ಈ ಜಲಾಶಯ ಒಂದು ಶತಮಾನಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ನಗರೀಕರಣದ ವೇಗಕ್ಕೆ ನೀರಿನ ಕೆರೆಗಳು, ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಾನವಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ತೀವ್ರತೆಯಿಂದ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಬತ್ತಿಹೋಯಿತು.

ಹೆಸರಘಟ್ಟದ ಸುತ್ತಲಿನ catchment ಪ್ರದೇಶದ 5,000 ಎಕರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತಾರ ಹೊಂದಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಸರ್ಕಾರ ಭೂಮಿಯನ್ನೊಳಗೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಒಟ್ಟು 345 ಎಕರೆಗಳಷ್ಟು ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವಂತೆ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಈ ಪ್ರದೇಶವು ಜಾಗತಿಕ ಹೆಸರಘಟ್ಟ 2022ರ ಭೂಮಿ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಸುಮಾರು 23 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 2026ರ ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ತಗ್ಗಿ ಬಂದು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ 5,678 ಎಕರೆ ರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ Greater Hesaraghatta Grassland Conservation Reserve ಎಂಬ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು “ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಕೆರೆ ಅರಣ್ಯವಲ್ಲ” ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೆರೆಯ ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ಅತೀಕಾಲದ catchment ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುವ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ.

ಹೆಸರಘಟ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶವು ನಗರದ ಹಸಿರು ವಲಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹಲವು ತಜ್ಞರು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.